در گذشته HSE در بسیاری از سازمانها عمدتاً به عنوان مجموعهای از الزامات قانونی، دستورالعملهای نظارتی و محدودیتهای اجرایی شناخته میشد. مأموریت این حوزه بیشتر جلوگیری از وقوع حوادث، کنترل انطباق با مقررات و پاسخگویی به الزامات نهادهای نظارتی بود. حتی در برخی صنایع، HSE به عنوان بخشی از سازمان شناخته میشد که وظیفه آن توقف فعالیتها، ایجاد محدودیت و در مواردی قرار گرفتن در مقابل تولید بود.
به گزارش روابط عمومی شرکت سرمایهگذاری صدر تامین (تاصیکو)، محسن نظرپور، مسئول HSEE تاصیکو در ادامه یادداشت خود اینگونه نوشته است: « این نگاه اگرچه در دورهای اجتنابناپذیر به نظر میرسید، اما به مرور زمان ناکارآمدی خود را نشان داد؛ تجربه صنایع بزرگ جهان آشکار ساخت که هزینه واقعی نه در اجرای الزامات HSE، بلکه در بیتوجهی به آن نهفته است. حوادث شغلی، توقف تولید، خسارت به تجهیزات، بیماریهای ناشی از کار، پیامدهای زیستمحیطی و مصرف غیربهینه منابع، همگی هزینههایی هستند که مستقیماً بر عملکرد و سودآوری سازمان اثر میگذارند.
بر همین اساس، طی دو دهه اخیر نگاه به HSE در بسیاری از سازمانهای پیشرو جهان دستخوش تحول شده است. امروزه ایمنی، سلامت، محیطزیست و انرژی دیگر صرفاً ابزاری برای کنترل ریسک محسوب نمیشوند، بلکه به بخشی از فرآیند خلق ارزش، افزایش بهرهوری و تضمین پایداری کسبوکار تبدیل شدهاند. در این رویکرد جدید، HSE نه در تقابل با تولید، بلکه در خدمت تولید و توسعه پایدار تعریف میشود.
اهمیت این موضوع در صنایع معدنی و صنعتی بیش از هر حوزه دیگری قابل مشاهده است. فعالیتهای معدنی به دلیل ماهیت خود با ریسکهای متنوعی از جمله حوادث عملیاتی، مخاطرات شغلی، چالشهای محیطزیستی و مصرف بالای انرژی همراه هستند. در چنین شرایطی، توسعه پایدار تنها از مسیر افزایش ظرفیت تولید یا اجرای پروژههای توسعهای حاصل نمیشود، بلکه نیازمند مدیریت صحیح ریسکها، حفاظت از سرمایه انسانی و صیانت از منابع طبیعی است.
در همین چارچوب، هلدینگ صدر تأمین به عنوان بزرگترین مجموعه معدنی و صنعتی وابسته به سازمان تأمین اجتماعی، طی سالهای اخیر تلاش کرده است رویکردی نوین به HSE را در سطح شرکتهای تابعه توسعه دهد. رویکردی که HSE را از یک واحد صرفاً نظارتی به یکی از ارکان مدیریت راهبردی سازمان ارتقا میدهد و آن را در کنار سایر مؤلفههای کلیدی توسعه قرار میدهد.
شاید مهمترین تحول ایجادشده در این مسیر، تغییر نگاه به ماهیت HSE باشد. امروز در بسیاری از شرکتهای تابعه، موضوعات ایمنی، بهداشت حرفهای، محیطزیست و انرژی بیش از گذشته در فرآیندهای تصمیمگیری مدیریتی مورد توجه قرار گرفتهاند. این تغییر نگرش موجب شده است که HSE به تدریج از جایگاه یک واحد اجرایی به جایگاه یک شریک مدیریتی در تحقق اهداف سازمان نزدیک شود.
یکی از مهمترین نمودهای این تحول، تقویت رویکرد مبتنی بر مدیریت ریسک است. در گذشته، بسیاری از اقدامات پس از وقوع حادثه یا بروز مشکل انجام میشد، اما امروزه تمرکز بر شناسایی، ارزیابی و کنترل ریسکها پیش از وقوع حادثه قرار گرفته است. این رویکرد علاوه بر کاهش حوادث، زمینه افزایش قابلیت اطمینان فرآیندها، کاهش توقفات ناخواسته و ارتقای بهرهوری را نیز فراهم میکند.
در کنار مدیریت ریسک، توسعه فرهنگ ایمنی نیز به عنوان یکی از مهمترین اولویتهای این مسیر مورد توجه قرار گرفته است. فرهنگ ایمنی زمانی شکل میگیرد که رعایت اصول ایمنی صرفاً وظیفه واحد HSE نباشد، بلکه به بخشی از باور، رفتار و مسئولیت حرفهای تمامی مدیران و کارکنان تبدیل شود. سازمانهایی که موفق به نهادینهسازی فرهنگ ایمنی شدهاند، معمولاً از انسجام سازمانی بیشتر، مشارکت بالاتر کارکنان و عملکرد پایدارتر برخوردار هستند.
از سوی دیگر، ارتباط میان HSE و بهرهوری نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. برخلاف برخی تصورات سنتی، سرمایهگذاری در حوزه ایمنی، سلامت و محیطزیست هزینه اضافی محسوب نمیشود؛ بلکه ابزاری برای کاهش خسارات، افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات، حفظ سرمایه انسانی و ارتقای عملکرد عملیاتی سازمان است. تجربه جهانی نشان داده است که سازمانهای موفق، میان شاخصهای HSE و شاخصهای بهرهوری رابطهای مستقیم و معنادار مشاهده میکنند.
همزمان با این تحولات، موضوع انرژی نیز به دلیل ناترازیهای موجود و تاکید مسئولان، جایگاه ویژهای در نگاه جدید تاصیکو پیدا کرده است. افزایش اهمیت بهرهوری انرژی، محدودیت منابع و ضرورت حرکت به سمت توسعه پایدار، موجب شده است که نگاه به HSE به تدریج به سمت رویکرد یکپارچه HSEE حرکت کند؛ رویکردی که ایمنی، سلامت، محیطزیست و انرژی را اجزای بههمپیوسته یک نظام مدیریتی واحد میداند.
آنچه امروز در تاصیکو در حال شکلگیری است، صرفاً توسعه یک نظام HSEE یا اجرای مجموعهای از الزامات مدیریتی نیست؛ بلکه تلاشی برای تغییر یک نگاه است. نگاهی که در آن ایمنی، سلامت، محیطزیست، انرژی، مدیریت ریسک و بهرهوری در تقابل با تولید قرار ندارند، بلکه پیشنیاز تولید پایدار و توسعه بلندمدت محسوب میشوند. تجربه صنایع پیشرو جهان نیز نشان داده است که سازمانهای موفق، HSEE را نه یک هزینه، بلکه سرمایهگذاری برای حفظ سرمایههای انسانی، کاهش ریسک، افزایش بهرهوری و تضمین پایداری کسبوکار میدانند. تاصیکو نیز با همین رویکرد، در مسیر تبدیل HSEE به یکی از ارزشهای بنیادین خود گام برداشته است؛ ارزشی که میتواند فرهنگ ایمنی، مسئولیتپذیری، مدیریت ریسک و توسعه پایدار را به بخشی از هویت سازمانی شرکتهای تابعه تبدیل کند. از مانع تولید تا پیشنیاز تولید؛ این شاید بهترین توصیف برای تحولی باشد که امروز در نگاه به HSEE در هلدینگ صدر تأمین در حال شکلگیری است.»
