گزارش بنچ‌مارک جهانی و ملی صنعت طلا با نگاهی به آخرین وضعیت ذخایر، تولید و بازار طلا در جهان و ایران، روش‌های فرآوری و سایر پارامترهای شاخص در این حوزه تخصصی با تاکید بر جایگاه راهبردی پروژه طلای صدر تامین و مزیت‌های نسبی آن منتشر شد.

به گزارش روابط عمومی شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین (تاصیکو)، گزارش بنچ مارک جهانی و ملی صنعت طلا که به کوشش عقیل حقدادی، کارشناس فرآوری تاصیکو نوشته شده، به شرح زیر است:

«مقدمه

طلا از دیرباز به‌عنوان پایه پولی و پشتوانه اقتصادی کشورها شناخته می‌شود و نقش بنیادینی در ثبات مالی و امنیت اقتصادی جهان ایفا می‌کند. بخش عمده طلای استخراج‌شده در طول تاریخ، امروزه در بانک‌های مرکزی و خزانه‌های ملی ذخیره شده و به‌عنوان پشتوانه‌ای مطمئن برای ارزهای رایج جهان عمل می‌نماید. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که بیشترین ذخایر طلا در اختیار کشورهایی است که بالاترین تولید ناخالص داخلی (GDP) را دارند؛ موضوعی که پیوند مستقیم میان قدرت اقتصادی و ذخایر طلا را برجسته می‌سازد. از سوی دیگر، طلا برخلاف بسیاری از منابع طبیعی، فناناپذیر و کاملاً قابل بازیافت است؛ به همین دلیل، استخراج آن تضادی با منافع بین‌نسلی ندارد و تمامی طلایی که در گذشته و حال تولید شده، در آینده نیز می‌تواند مورد استفاده مجدد قرار گیرد.

در این گزارش، چکیده‌ای مدیریتی از مهمترین یافته‌ها و نتایج حاصل از مطالعات طلا در سطوح جهانی، منطقه‌ای و کشور ارائه می‌شود. هدف اصلی این گزارش، بررسی جایگاه فعلی صنعت طلا در ایران و مقایسه آن با جایگاه جهانی و منطقه‌ای به‌منظور شناسایی شکاف‌های موجود، چالش‌ها و فرصت‌های توسعه است. همچنین در این چارچوب، پروژه طلای کردستان به‌عنوان یکی از طرح‌های راهبردی کشور به‌صورت ویژه مورد بررسی قرار گرفته است تا نقش آن در توسعه متوازن صنعت طلا و ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی روشن شود.

اهمیت طلا در اقتصاد جهانی و صنایع پیشرفته

طلا به‌عنوان فلزی استراتژیک و دارای ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی منحصربه‌فرد، نقشی فراتر از یک کالای زینتی در اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. این فلز ارزشمند نه‌تنها پایه‌ای برای ثبات پولی و ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی است، بلکه در صنایع پیشرفته الکترونیک، هوافضا، پزشکی و فناوری‌های نوین نیز کاربرد گسترده دارد. در اقتصادهای توسعه‌یافته، سهم مصرف صنعتی طلا نسبت به مصارف زینتی به‌مراتب بیشتر است و این موضوع نشانگر جایگاه حیاتی آن در بخش فناوری‌های پیشرفته است. ناپایداری‌های اقتصادی و سیاسی جهانی موجب افزایش تمایل کشورها و سرمایه‌گذاران به نگهداری طلا به‌عنوان دارایی امن می‌شود. بانک‌های مرکزی جهان، با هدف کاهش ریسک‌های تورمی و ژئوپلیتیکی، بخش قابل‌توجهی از ذخایر ارزی خود را به طلا اختصاص داده‌اند. آمارها نشان می‌دهد در سال‌های اخیر، نسبت ذخایر طلای بانک‌های مرکزی در سبد دارایی‌های بین‌المللی رو به افزایش بوده است.

از سوی دیگر، با وجود آنکه تولید جهانی طلا در سه دهه گذشته بیش از دو برابر شده، روند رشد تولید در سال‌های آینده محدود خواهد شد. افزایش الزامات زیست‌محیطی و اجتماعی، کاهش ذخایر پرعیار و افت کشف ذخایر جدید، آینده صنعت طلا را به سمت معادن کوچک‌تر، فناوری‌های نوین استخراج، و بازیافت هوشمند فلزات گران‌بها سوق داده است.

در بازار جهانی، عرضه طلا از دو منبع اصلی، یعنی تولید معدنی و بازیافت، تأمین می‌شود. در حالی‌که تولید معدنی به حجم ذخایر اقتصادی وابسته است، عرضه ناشی از بازیافت، به‌شدت از تغییرات قیمت جهانی تأثیر می‌پذیرد. این پویایی، سبب شده بازار طلا یکی از پرنوسان‌ترین و در عین حال پایدارترین بازارهای جهانی باقی بماند.

بر اساس آمار سال ۲۰۲۲، ارزش کل صادرات جهانی طلا بیش از ۴۶۹ میلیارد دلار برآورد شده و این فلز را به هفتمین کالای تجاری مهم جهان تبدیل کرده است. بیش از ۷۵٪ از این تجارت مربوط به شمش خالص بوده و کشورهایی مانند سوئیس و امارات متحده عربی، با بهره‌گیری از فناوری‌های پالایش و استانداردسازی پیشرفته، به مراکز اصلی تصفیه و صادرات شمش طلا در جهان بدل شده‌اند. این واقعیت نشان می‌دهد که وجود ذخایر طلا به‌تنهایی مزیت رقابتی محسوب نمی‌شود؛ بلکه توسعه فناوری استحصال متضمن ارزش آفرینی واقعی خواهد بود که امکان حضور مؤثر کشورها را در بازار جهانی طلا فراهم می‌کند.

مروری بر وضعیت جهانی صنعت طلا

بر اساس داده‌های موجود، تولید جهانی طلا طی سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ نوساناتی محدود اما مجموعاً افزایشی داشته است. در سال ۲۰۱۹ میزان تولید جهانی حدود ۳۲۶۰ تن بوده و پس از افت موقت در سال ۲۰۲۰ (به حدود ۳۰۵۰ تن، تحت تأثیر محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری کرونا)، مجدداً روندی صعودی را تجربه کرده و در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳۳۰۰ تن رسیده است. این روند نشان‌دهنده پایداری نسبی عرضه جهانی طلا در سال‌های اخیر است، به‌ویژه در شرایطی که هزینه‌های اکتشاف و استخراج افزایش یافته و ذخایر پرعیار در حال کاهش هستند.

 

در میان کشورهای تولیدکننده، چین با تولید سالانه حدود ۳۸۰ تن در جایگاه نخست قرار دارد و پس از آن روسیه (۳۱۰ تن)، استرالیا (۲۹۰ تن) و کانادا (۲۰۰ تن) قرار گرفته‌اند. کشورهای دیگر مانند ایالات متحده، مکزیک، قزاقستان، و غنا نیز سهم قابل‌توجهی از تولید جهانی را به خود اختصاص داده‌اند.

 

ایران سهم  1.4 درصدی از ذخایر جهان و تنها سهم کمتر از حدود 0.4 درصدی از تولید جهانی طلای معدنی را در اختیار دارد و در مقایسه با کشورهای هم‌سطح از نظر پتانسیل زمین‌شناسی (نظیر ازبکستان یا قزاقستان) فاصله قابل‌توجهی مشاهده می‌شود. نرخ بهره‌برداری از ذخایر طلا در ایران حدود یک پنجم میانگین جهانی بوده و نسبت به کشورهای همچون چین و غنا بسیار ناچیز است؛ از این رو پتانسیل و همین‌طور نیاز مبرم به توسعه جهش‌گونه تولید طلای معدنی در کشور وجود دارد.

به‌طورکلی، توزیع تولید جهانی طلا نشان می‌دهد که بخش عمده تولید در اختیار چند کشور معدود است، به‌طوری‌که کشورهایی نظیر چین، استرالیا، روسیه، کانادا و ایالات متحده سهم قابل‌توجهی از تولید سالانه طلا در جهان را به خود اختصاص داده‌اند.

 وضعیت جهانی و ملی اکتشاف ذخایر طلا

میانگین سالانه کشف ذخایر جدید طلا در جهان از سال ۲۰۲۰ به بعد حدود ۳.۵ میلیون اونس بوده است؛ این در حالی است که در دهه‌های پیش از آن، میانگین سالانه کشف ذخایر حدود ۵.۵ میلیون اونس برآورد می‌شد. این روند نشان‌دهنده کاهش نرخ کشف ذخایر اقتصادی طلا در سطح جهانی است که عمدتاً ناشی از اکتشافات پیشرفته قبلی، افزایش هزینه‌ها، و کاهش دسترسی به پهنه‌های با پتانسیل بالا می‌باشد.

در سطح ملی، ایران علی‌رغم برخورداری از پهنه‌های زمین‌شناسی مستعد، هنوز در جمع تولیدکنندگان بزرگ طلا قرار ندارد. بر اساس آمار رسمی، تولید طلا در کشور در سال ۲۰۲3 حدود 7 تن ثبت شده، در حالی‌که برآوردهای غیررسمی حاکی از تولیدی بیش از ۱۱ تن در همان سال است. این اختلاف نشان می‌دهد بخشی از تولید طلا در زنجیره رسمی ثبت نمی‌شود و شکاف قابل‌توجهی میان ظرفیت زمین‌شناسی و میزان تولید واقعی کشور وجود دارد.

در سال‌های اخیر، با شناسایی و استخراج ذخایر قابل دسترس، روند کشف ذخایر جدید نیز در کشور سیر نزولی پیدا کرده است. با این حال، شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین توانسته است پهنه‌های امیدبخشی مانند محدوده پارس–۶ را شناسایی کند. در سال‌های اخیر 28 گواهی کشف طلا در 11 استان کشور به ثبت رسیده است. در این بین استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان با دارا بودن به ترتیب 6 و 5 گواهی کشف سهم بیشتری از گواهی‌های اکتشاف ثبت شده را دارا هستند. گواهی کشف خارستان- بیداستر در استان سیستان و بلوچستان، بزرگترین ذخیره ثبت شده بین گواهی‌های اکتشاف را دارد و در صورت تداوم فعالیت‌های اکتشافی در این پهنه طی دو سال آینده، انتظار می‌رود ذخیره قابل‌توجهی به سبد ذخایر طلای کشور افزوده شود.

 

هزینه تولید پایدار طلا در جهان، کشورهای منتخب و ایران

نرخ تسعیر ارز یکی از عوامل بسیار تأثیرگذار در کاهش هزینه تولید پایدار طلا به‌شمار می‌رود. از آنجا که قیمت طلا بر اساس نرخ‌های جهانی (بر حسب دلار) تعیین می‌شود، افزایش نرخ ارز موجب کاهش ارزش دلاری هزینه‌های داخلی تولید می‌گردد. این موضوع، در کنار عواملی مانند قیمت پایین انرژی و سوخت، سبب شده است که ایران در میان کشورهایی با پایین‌ترین هزینه تولید پایدار طلا قرار گیرد.

با این‌حال، کشورهایی مانند استرالیا و آفریقای جنوبی به‌دلیل عیار بالاتر ذخایر معدنی و تولید همزمان محصولات جانبی ارزشمند، همچنان هزینه نهایی تولید طلای کمتری نسبت به ایران دارند.

پیش‌بینی روند قیمت جهانی طلا

میانگین قیمت جهانی طلا در سال 2025 حدود 4000 دلار به ازای هر اونس بوده است. بر اساس گزارش‌ها و تحلیل‌های منتشرشده توسط نهادهای معتبر بین‌المللی از جمله شورای جهانی طلا (World Gold Council)، چشم‌انداز بلندمدت قیمت طلا روندی صعودی را نشان می‌دهد. این شورا پیش‌بینی کرده است که قیمت طلا تا سال ۲۰۴۰ میلادی به‌طور میانگین سالانه حدود ۵ درصد رشد خواهد داشت (طبق پیش بینی WGC در سال 2027 قیمت طلا به حدود 4300 دلار بر اونس خواهد رسید). هرچند برخی کارشناسان مانند جیم ریکاردز و رابرت کیوساکی پیش‌بینی‌هایی بسیار بلندپروازانه‌تر ارائه داده‌اند و معتقدند که قیمت طلا می‌تواند به‌ترتیب تا ۲۷۰۰۰ و ۱۵۰۰۰ دلار به ازای هر اونس افزایش یابد. چنین پیش‌بینی‌هایی اگرچه در نگاه نخست غیرواقعی به‌نظر می‌رسند، اما تجربه تاریخی دهه‌‌ ۱۹۷۰ نشان داده است که رشدهای چندبرابری در قیمت طلا در شرایط رکود تورمی و نوسانات ژئوپلیتیکی کاملاً محتمل است.

 

روش‌ فرآوری طلا

در حال حاضر، فرآیند سیانوراسیون  به‌عنوان روش غالب و صنعتی استخراج طلا در جهان شناخته می‌شود. به دلیل مزایای فنی و اقتصادی قابل‌توجه این روش نسبت به سایر گزینه‌های متالورژیکی، فرآیند سیانوراسیون بیش از ۱۱۰ سال است که جایگاه اصلی در فناوری تولید طلا را به خود اختصاص داده است. در دو دهه‌‌ اخیر، بیش از ۹۰ درصد طلای تولیدشده در جهان از طریق این روش استحصال شده و در میان صدها کارخانه فعال فرآوری طلا، تنها تعداد اندکی بدون استفاده از سیانوراسیون فعالیت می‌کنند. انتظار می‌رود این روند در سال‌های آینده نیز تداوم یابد، چرا که این فرآیند از نظر بازیابی، پایداری و هزینه‌ عملیاتی، نسبت به روش‌های جایگزین همچون تیوسولفات یا تیواوره، برتری چشمگیری دارد.

 

 

فرآیند سیانوراسیون بر پایه‌ انحلال طلا در محلول سیانور قلیایی است. در این روش، طلا از کانسنگ به‌صورت کمپلکس محلول طلا-سیانید استخراج می‌شود. مراحل اصلی به‌طور خلاصه به شرح زیر است:

خردایش و آسیاکنی: ابتدا سنگ معدن طلا تا دانه‌بندی مناسب خرد و آسیا می‌شود تا سطح تماس برای واکنش شیمیایی افزایش یابد.

سیانوراسیون: پالپ حاصل در حضور محلول رقیق سیانید سدیم (NaCN) و در محیطی قلیایی (معمولاً با آهک CaO) قرار می‌گیرد. در این محیط، طلا بر اساس واکنش زیر به‌صورت کمپلکس محلول  ^_₂[(Au(CN] حل می‌شود:

بازیابی طلا از محلول: طلا از محلول با استفاده از یکی از دو روش اصلی جذب با کربن فعال (CIP یا CIL) یا رسوب‌دهی با روی (فرآیند Merrill–Crowe که بیشتر برای کانسنگ‌هایی با مقدار نقره بالا استفاده می‌شود) بازیابی می‌شود. در روش جذب با کربن فعال، طلا بر روی سطح کربن فعال تجمع یافته و سپس در مرحله‌ی الوِشن و الکترووینینگ به‌صورت فلز طلا بازیابی می‌گردد.

ذوب و ریخته‌گری: در نهایت، طلا به‌صورت شمش خام ذوب شده و برای تصفیه نهایی به واحدهای پالایش ارسال می‌شود.

به دلیل راندمان بالا (بیش از ۹۰–۹۵ درصد)، متناسب بودن هزینه عملیاتی و امکان استفاده در مقیاس صنعتی بزرگ، سیانوراسیون همچنان اصلی‌ترین و اقتصادی‌ترین روش فرآوری طلا در جهان محسوب می‌شود.

وضعیت طلا در منطقه

در جدول زیر، وضعیت تولید طلا در سال ۲۰۲۴، میزان ذخایر اثبات‌شده و متوسط هزینه تولید طلا در چند کشور مهم منطقه شامل قزاقستان، ازبکستان و ایران ارائه شده است. همانگونه که مشاهده می‌شود، قزاقستان و ازبکستان با برخورداری از ذخایر بالای طلا (به‌ترتیب ۹۰۰ و 1800 تن) از تولیدکنندگان اصلی منطقه محسوب می‌شوند.

 

وضعیت طلا در ایران

ایران با وجود گستره وسیع زمین‌شناسی و تنوع ساختاری، از پتانسیل بالایی برای اکتشاف و استخراج طلا برخوردار است. در سال‌های اخیر، با اجرای طرح‌های شناسایی و اکتشاف پهنه‌های‌معدنی،معادن متعددی در نقاط مختلف کشور شناسایی و به بهره‌برداری رسیده‌اند.

ایران به‌دلیل قرارگرفتن بر روی کمربند کانی‌سازی طلای جهانی، از پتانسیل بسیار بالایی برای توسعه و افزایش ظرفیت تولید طلا برخوردار است. تاکنون ۷۴ کانسار طلا در کشور شناسایی شده که از میان آنها، زرشوران و آق‌دره در استان آذربایجان‌غربی، ساریگونی در استان کردستان، موته در استان اصفهان، کوه زر در خراسان‌رضوی و خارونا در آذربایجان‌شرقی، مادوفتی در سیستان و بلوچستان از مهمترین و شناخته‌شده‌ترین ذخایر طلای کشور به‌شمار می‌آیند. بر اساس برآوردهای انجام‌شده، مجموع ذخایر شناسایی‌شده طلا در ایران حدود ۸۰۰ تن فلز محتوا (ذخیره قطعی و احتمالی) است. در شکل ذیل، پهنه‌ها و مناطق مستعد کانی‌سازی طلا در سراسر کشور نمایش داده شده‌اند که بیانگر گستردگی قابل توجه ظرفیت‌های اکتشافی و توسعه‌ای ایران در این حوزه است. این بخش از گزارش به مروری جامع بر وضعیت، ظرفیت و موقعیت جغرافیایی معادن طلای کشور اختصاص یافته و با هدف مقایسه جایگاه ایران در میان تولیدکنندگان منطقه‌ای و جهانی تنظیم شده است. در جدول ذیل لیست مهمترین ذخایر و معادن طلا در ایران بر اساس اطلاعات ثبت شده در طرح جامع طلا سال 1400 (تهیه شده توسط شرکت تهیه تولید مواد معدنی) و 1402 (تهیه شده توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی) آورده شده است.

لازم به ذکر است کارخانه طلای کردستان (معدن قلقله) از پروژه‌های در دست احداث و راهبردی در ناحیه غرب کشور محسوب می‌شود که با بهره‌برداری از آن، انتظار می‌رود ظرفیت تولید طلای کشور به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته و توازن جغرافیایی توسعه معادن طلا در کشور بهبود یابد.

 

جایگاه معادن طلای صدر تامین در میان معادن طلای ایران و جهان

بر اساس مقایسه میان معادن شاخص طلای کشور، معادن تحت مدیریت شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین شامل معدن طلای مادوفتی و معدن طلای قلقله، از نظر میزان ذخیره قطعی و احتمالی طلا در جایگاه نخست کشور قرار دارند. ترکیب این دو معدن (و حتی معدن مادوفتی به تنهایی)، بزرگترین سهم از ذخایر طلای شناسایی‌شده ایران را به خود اختصاص داده و ظرفیت بالقوه‌ای برای تأمین بخش عمده‌ای از تولید طلای کشور در سال‌های آینده ایجاد کرده است. با اجرای پروژه‌های طلای صدرتامین، تولید طلای ایران تا سال ۱۴۱۰ می‌تواند از ۱۲ تن به حدود 18 تن در سال برسد و سهم کشور از تولید جهانی از ۰.۴ درصد به حدود ۰.6 درصد افزایش یابد. پیش‌بینی می‌شود با بهره‌برداری کامل از دو  واحد فرآوری مادوفتی و قلقله، سهم شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین از تولید طلای کشور نزدیک به۵۰ درصد افزایش یابد.

جایگاه معدن مادوفتی در میان معادن طلای جهان

معدن طلای مادوفتی به‌عنوان یکی از معادن استراتژیک کشور، در حال حاضر منبع اصلی تأمین خوراک کارخانه فرآوری طلای تفتان است. این کارخانه با ظرفیت فعلی حدود ۵۰۰ کیلوگرم طلا در سال فعالیت می‌کند و طرح توسعه‌ای برای افزایش ظرفیت به حدود 1500 کیلوگرم طلا در سال در دست اجرا دارد. علاوه بر این، پروژه احداث کارخانه فرآوری جدید با ظرفیت ۵ تن طلا در سال نیز در مراحل طراحی و تأمین تجهیزات قرار دارد که در صورت بهره‌برداری، جهشی چشمگیر در تولید سالانه طلا ایجاد خواهد کرد.

بر اساس برنامه‌ریزی‌ها و طرح‌های اکتشافی در دست اجرا و افق 10 ساله، پیش‌بینی می‌شود که در آینده و با تکمیل عملیات اکتشاف در محدوده‌های تحت تملک، میزان ذخایر قطعی و احتمالی معدن طلای مادوفتی و سایر محدوده‌های در اختیار این شرکت به بیش از ۲۰۰ میلیون تن ماده معدنی با عیار بیش از  یک گرم در تن برسد.

در این حالت، مجموع فلز محتوای طلا در این شرکت به حدود ۲۶۰ تن برآورد می‌شود. بر پایه مقایسه انجام‌شده با معادن بزرگ طلای جهان، در صورت تحقق این برآوردها، معدن مادوفتی بین 10 معدن برتر جهان از نظر حجم ذخایر طلا قرار خواهد گرفت. این چشم‌انداز نشان‌دهنده جایگاه راهبردی معدن مادوفتی در آینده صنعت طلای ایران و نقش کلیدی آن در افزایش سهم کشور در ذخایر و تولید جهانی طلا است.

شاخص حفاری‌های موفق در کانسنگ یکی از مهمترین شاخص‌های کلیدی عملکرد در مرحله اکتشاف مواد معدنی محسوب می‌شود. در مقایسه با معادن هم‌رده، از جمله معدن Pani در اندونزی، مقدار قابل قبول این شاخص معمولاً بیش از ۳۰٪ در نظر گرفته می‌شود. در پروژه‌های معدن طلای مادوفتی، میانگین این شاخص بیش از ۸۵٪ بوده که نشان‌دهنده کارایی بالای عملیات حفاری و دقت بالای شناسایی مناطق دارای پتانسیل است.

جایگاه و اهمیت کارخانه طلای کردستان (معدن قلقله) در توسعه پایدار صنعت طلا در ایران

معدن طلای کردستان به‌عنوان یکی از پروژه‌های راهبردی و ملی کشور، با هدف توسعه غرب ایران و بهره‌برداری بهینه از ظرفیت‌های زمین‌شناسی منطقه طراحی و اجرا شده است. این پروژه علاوه بر نقش اقتصادی، از دیدگاه ژئو‌اقتصادی نیز اهمیت دارد، زیرا با توسعه آن، محور معدنی غرب کشور فعال شده و توازن جغرافیایی تولید طلا از شمال‌غرب به غرب کشور منتقل می‌شود. علاوه بر این با انجام مجموعه‌ای از مطالعات جامع زیست‌محیطی، زمین‌شناسی، ژئوتکنیکی، هیدرولوژیکی و مکان‌یابی انباشتگاه باطله، توسط مهندسین مشاور معتبر و با رویکرد صفر نشت سیانور طراحی گردیده است.

در طراحی و اجرای کارخانه طلای کردستان، تمامی استانداردهای ملی و بین‌المللی زیست‌محیطی رعایت شده و این واحد به‌عنوان اولین کارخانه فرآوری طلا در کشور مجهز به واحد خنثی‌سازی سیانور (Detox) شناخته می‌شود. این کارخانه موفق به دریافت تمامی مجوزهای زیست‌محیطی از سازمان‌های نظارتی مربوطه گردیده و حتی ارزیابی‌های پایش میدانی عملکرد آن فراتر از حد انتظار بوده است. پایش مداوم آلاینده‌ها از طریق سامانه‌های بیومتریک و حسگرهای هوشمند آنلاین انجام می‌شود که اطمینان از سلامت کامل محیط‌زیست منطقه را تضمین می‌کند.

در طراحی سد و انباشتگاه باطله، از سیستم باطله خشک، لایه‌های ژئوممبران آب‌بند و ژئوتکستایل محافظ، زهکش‌های کنترل نشت و طراحی دقیق بدنه سد با ملاحظات اقلیمی و زمین‌شناسی استان کردستان استفاده شده است. این تمهیدات سبب شده تا هیچ‌گونه نفوذ سیانور یا مواد شیمیایی به منابع آب و خاک منطقه امکان‌پذیر نباشد. همچنین بهره‌گیری از فناوری‌های نوین فرآوری و تجهیزات تولید داخل با بالاترین استاندارد کیفی، این کارخانه را به یکی از واحدهای نمونه و پیشرو کشور در زمینه استخراج ایمن و سبز طلا تبدیل کرده است.

از منظر توسعه اجتماعی و اقتصادی، پروژه طلای کردستان به‌عنوان یکی از طرح‌های پیشرو اقتصادی استان، با هدف ایجاد اشتغال پایدار و توسعه زیرساخت‌های محلی در حال اجرا است. بر اساس برآوردها، این پروژه به‌صورت مستقیم برای بیش از ۵۰۰ نفر اشتغال پایدار ایجاد خواهد کرد. شرکت توسعه معادن طلای کردستان همچنین در قالب مسئولیت‌های اجتماعی اقداماتی گسترده در منطقه انجام داده است که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اجرای طرح جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب روستاهای بالادست سد نراغ‌ویس با سرمایه‌گذاری ۵۵ میلیارد ریال (در حال اجرا تا سال ۱۴۰۶)

بازسازی مدارس و مساجد، احداث و آسفالت راه‌های روستایی

حمایت از رویدادهای فرهنگی و ورزشی در سطح استان و شهرستان سقز

ارتقای کیفیت آب آشامیدنی مناطق شمال غرب کشور از طریق اجرای طرح‌های زیربنایی محیط‌زیستی

افزون بر تمامی این مزیت‌ها، شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین به‌عنوان یکی از شرکت‌های زیرمجموعه سازمان تامین اجتماعی (شستا)، نقشی متمایز در چرخه منافع عمومی دارد؛ به این معنا که سود حاصل از استخراج و تولید طلا در نهایت به صندوق‌های بازنشستگی و خدمات رفاهی میلیون‌ها نفر از مردم کشور بازمی‌گردد. بدین ترتیب، منافع این پروژه نه تنها در سطح منطقه‌ای و صنعتی، بلکه در سطح ملی و اجتماعی نیز نمود پیدا کرده و به ارتقای رفاه عمومی و پایداری نظام تامین اجتماعی کشور کمک خواهد کرد.

مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که معدن طلای کردستان به الگویی از معدن‌کاری پایدار، ایمن و مسئولانه در کشور تبدیل شده است. این پروژه، ضمن تأمین بخشی از طلای مورد نیاز کشور، موجب رونق اقتصادی، افزایش رفاه محلی و ارتقای اعتماد عمومی به صنعت معدن‌کاری نوین ایران خواهد شد.

روش فرآوری کارخانه‌های فرآوری طلای صدر تامین

کارخانه طلای کردستان از روش سیانوراسیون برای فرآوری طلا استفاده خواهد کرد؛ روشی که امروزه در بیش از ۹۰ درصد کارخانه‌های طلای جهان به‌کار گرفته می‌شود. انتخاب این روش به دلیل بازیابی بسیار بالا، قابلیت اطمینان در مقیاس صنعتی، هزینه عملیاتی پایین‌تر و از همه مهمتر، تنها گزینه اقتصادی و کارآمد برای فرآوری کانسنگ‌ طلای معدن قلقله در مقایسه با سایر روش‌های استحصال است. از همین رو، سیانوراسیون به‌عنوان روش استاندارد جهانی در تولید طلا شناخته می‌شود و در اغلب واحدهای فرآوری معتبر دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

با این‌حال، بسیاری از نگرانی‌های عمومی درباره‌ سیانور ریشه در اطلاعات ناکافی یا برداشت‌های نادرست است. لذا در طراحی و اجرای کارخانه طلای کردستان، نکات زیر با دقت و اولویت بالا در نظر گرفته شده‌اند تا سلامت مردم و محیط‌زیست تضمین شود:

سیستم‌های مدار بسته و کنترل‌شده: کلیه جریان‌های سیانیدی در مدارهای بسته مدیریت می‌شوند تا هرگونه تماس تصادفی با محیط یا افراد به حداقل برسد.

واحد خنثی‌سازی (Detox): محلول خروجی لیچینگ پیش از هرگونه دفع یا بازیافت از طریق واحد‌های تخصصی خنثی‌سازی تصفیه می‌شود تا غلظت سیانور به سطوح بسیار پایین و مطابق با استانداردهای ملی و بین‌المللی برسد.

انباشتگاه باطله ایمن: طراحی انباشتگاه باطله شامل پوشش‌های چندلایه ژئوممبران و ژئوتکستایل، زهکشی‌های کنترل نشت و سازه‌های مهندسی‌شده است تا از نفوذ هر ماده به خاک و آب زیرزمینی جلوگیری شود.

پایش مستمر و شفاف: سامانه‌های پایش آنلاین کیفیت آب و خاک، ایستگاه‌های نمونه‌برداری و گزارش‌دهی منظم به نهادهای نظارتی، امکان کشف و اقدام فوری در صورت هر نوع انحراف را فراهم می‌آورد.

استانداردها و مجوزها: طراحی، ساخت و بهره‌برداری پروژه مطابق ضوابط و مجوزهای زیست‌محیطی صادره از مراجع ذیصلاح و استانداردهای بین‌المللی انجام می‌شود.

تعامل با جامعه محلی: اطلاع‌رسانی شفاف، نشست‌های مشورتی با ساکنان، و اجرای طرح‌های مسئولیت اجتماعی (آب، بهداشت، آموزش و اشتغال) از اولویت‌های پروژه است تا نگرانی‌ها برطرف و اعتماد عمومی تقویت شود.

در مجموع هدف این است که تولید طلا همزمان با حداکثر رعایت قوانین زیست‌محیطی و حداکثر محافظت از سلامت جامعه انجام شود. تجربه‌ جهانی نشان داده است که با طراحی مهندسی دقیق، نظارت مستمر و اجرای واحدهای خنثی‌سازی و انباشت ایمن، می‌توان از سیانوراسیون به‌صورت ایمن استفاده کرد؛ به همین علت این روش در سطح دنیا پذیرفته و کنترل‌شده به‌کار گرفته می‌شود.

شاخص کلیدی عملکرد معادن طلای صدر تامین

مزیت‌های رقابتی

شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین با اتکا به مجموعه‌ای از مزیت‌های منحصربه‌فرد، جایگاهی ممتاز در میان فعالان حوزه اکتشاف و استخراج طلا در کشور به دست آورده است. از جمله مهمترین این مزیت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

دسترسی به محدوده‌های امیدبخش و قابل‌اتکا در استان کردستان و سیستان و بلوچستان، این شرکت را در موقعیتی راهبردی برای توسعه یکی از غنی‌ترین مناطق معدنی کشور قرار داده است.

پیشرو بودن در بهره‌گیری از روش‌های نوین اکتشافی و فناوری‌های روز دنیا، موجب افزایش دقت در مدل‌سازی ذخایر و کاهش ریسک‌های اکتشافی شده است.

برخورداری از پشتوانه مالی و مدیریتی قدرتمند، امکان اجرای پروژه‌های بزرگ مقیاس را با سرعت و پایداری بالا فراهم کرده است.

توان تخصصی بالا و بهره‌گیری از نیروی انسانی کارآمد و متخصص در حوزه‌های زمین‌شناسی، اکتشاف، استخراج و فرآوری، از دیگر عوامل کلیدی موفقیت شرکت به شمار می‌آید.

این مجموعه مزیت‌ها، شرکت توسعه معادن پارس تامین را به یکی از بازیگران اصلی و آینده‌ساز صنعت طلای کشور تبدیل کرده است.

تعهد به استانداردهای زیست‌محیطی در استخراج طلا:

در طراحی و اجرای پروژه‌های استخراج و فرآوری طلا، یکی از اولویت‌های اصلی شرکت سرمایه گذاری صدر تامین، حفظ محیط‌زیست و اطمینان از ایمنی کامل فرآیندها است. در این راستا، تمامی مراحل تولید طلا، از استخراج تا لیچینگ و بازیابی فلز، بر پایه‌ استانداردهای بین‌المللی ایمنی و زیست‌محیطی انجام می‌گیرد. استفاده از مدارهای بسته در فرآیند لیچینگ، جلوگیری از نفوذ سیانور به خاک و منابع آبی، و بکارگیری سیستم‌های پایش مستمر کیفی از جمله اقداماتی است که پایداری محیطی پروژه را تضمین می‌کند. بدین ترتیب، توسعه معدن طلای کردستان که با همین رویکرد در حال ساخت است، نه‌تنها تهدیدی برای محیط‌زیست محسوب نمی‌شود، بلکه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و کنترل دقیق فرآیندها، می‌تواند به الگویی از معدن‌کاری ایمن، مسئولانه و سازگار با محیط‌زیست در کشور تبدیل شود. این رویکرد علمی و شفاف، ضمن کاهش نگرانی‌های عمومی، زمینه‌ تعامل و همراهی مثبت جامعه محلی با پروژه را نیز فراهم می‌سازد. کارخانه طلای کردستان با وجود نگرانی‌های اولیه مردم نسبت به واژه «سیانور»، در آینده به یکی از اولین نمونه‌های موفق اجرای معدن‌کاری سبز و شفاف در ایران تبدیل خواهد شد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

گزارش حاضر با هدف تحلیل جایگاه صنعت طلا در سطح جهانی، منطقه‌ای و ملی و تبیین موقعیت معادن طلای شرکت سرمایه‌گذاری صدرتامین در این ساختار تهیه شده است. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که اگرچه سهم ایران از تولید طلای جهان هنوز کمتر از ۰.۵ درصد است، اما پتانسیل زمین‌شناسی و اقتصادی کشور برای جهش در تولید و توسعه این صنعت بسیار بالاست.

نتایج مطالعات بنچ‌مارک طلا نشان می‌دهد که شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین در حال حاضر به‌عنوان بزرگترین بازیگر صنعت طلای ایران شناخته می‌شود و سهم قابل‌توجهی از ذخایر و تولید طلای کشور را در اختیار دارد. دو معدن استراتژیک مادوفتی و قلقله، با بیشترین میزان ذخایر قطعی و احتمالی، جایگاه صدر تامین را در صدر فهرست معادن طلای ایران تثبیت کرده‌اند. این شرکت با اجرای طرح‌های توسعه‌ای متعدد، از جمله احداث کارخانه فرآوری جدید با ظرفیت ۵ تن طلا در سال (معدن مادوفتی)، کارخانه طلای تفتان با ظرفیت یک تن در سال (معدن مادوفتی) کارخانه طلای کردستان (معدن قلقله) با ظرفیت ۵۰۰ کیلوگرم در سال، نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین طلای موردنیاز کشور در سال‌های آینده خواهد داشت.

لازم به ذکر است، معدن طلای کردستان که به‌عنوان یکی از طرح‌های ملی و راهبردی در غرب کشور، با رعایت کامل استانداردهای بین‌المللی زیست‌محیطی در دست احداث است. این طرح با بهره‌گیری از طراحی سد و انباشتگاه باطله ایمن، سیستم‌های کنترل نشت و مدارهای بسته فرآوری، با رویکرد صفر نشت سیانور اجرا می‌شود و هیچ‌گونه تهدیدی برای خاک، آب یا محیط‌زیست منطقه ایجاد نخواهد کرد. اجرای این پروژه، علاوه بر ارتقای ظرفیت تولید طلا در کشور، به الگویی از معدن‌کاری مسئولانه و پایدار در ایران تبدیل خواهد شد.

برآیند این طرح‌ها نشان می‌دهد که شرکت سرمایه‌گذاری صدر تامین نه‌تنها دارنده بزرگترین ذخایر طلای کشور است، بلکه با رویکردی مبتنی بر توسعه پایدار، مسئولیت اجتماعی و حفظ محیط‌زیست، مسیر آینده صنعت طلا در ایران را ترسیم می‌کند. با تکمیل طرح‌های توسعه‌ای و بهره‌برداری از پروژه‌های مادوفتی و کردستان، انتظار می‌رود سهم شرکت صدر تامین از تولید طلا به حدود۵۰ درصد افزایش یافته و این شرکت به قطب اصلی تولید طلای خاورمیانه تبدیل گردد.

نسخه آنلاین سومین شماره ماهنامه صدر تحلیل در این لینک بخوانید و ورق بزنید.